Doğu edebiyatı ve kültürü, insan fıtratını, ahlakı ve devlet yönetimini hikayeler yoluyla anlatma konusunda eşsiz bir hazineye sahiptir. Hint topraklarından doğup Fars ve Arap coğrafyasından süzülerek günümüze ulaşan Kelile ve Dimne, Binbir Gece Masalları, Şirazlı Sadi'nin Bostan ve Gülistan'ı gibi eserler, sadece çocuklara anlatılan masallar değildir. Bu eserler, yetişkinlere, hatta krallara ve hükümdarlara ders vermek amacıyla yazılmış sembolik (fabl) ve felsefi metinlerdir. Bu yazımızda, ufkunuzu açacak ve hayatınıza derin bir anlam katacak 5 klasik Doğu masalını ve bu masallardan çıkarılacak önemli hayat derslerini ele alacağız.
Doğu Masallarının Hikmet Dolu Dünyası
Batı masalları genellikle iyi ile kötünün mutlak savaşını ve sihirli mutlu sonları işlerken, Doğu masalları ve kıssaları daha çok bilgelik, kurnazlık, adalet, tedbir ve sadakat gibi erdemleri öğretmeyi hedefler. Doğu bilgeliği, insanı hayattaki engeller karşısında pratik akıl yürütmeye ve tevekküle davet eder.
"Arkadaşın iyiyse sen de iyi olursun. Gül bahçesindeki toprak bile bir süre sonra gül gibi kokmaya başlar." - Sadi-i Şirazi
Hayat Dersi Veren ve Ufuk Açan 5 Klasik Doğu Masalı
1. Kelile ve Dimne: Üç Balık Hikayesi
Bir gölette üç balık yaşamaktadır: Biri çok akıllı ve tedbirli, diğeri zeki ve pratik, üçüncüsü ise tembel ve umursamazdır. Bir gün gölete balıkçıların yaklaştığını görürler.
Tedbirli balık: Tehlikeyi anında sezer ve hiç vakit kaybetmeden göletten nehre bağlanan dar kanaldan geçerek kurtulur. Zeki balık: Zamanında kaçamadığı için balıkçılar geldiğinde suyun yüzüne çıkıp ölü taklidi yapar. Balıkçılar onu ölü sanıp kenara atınca, hızla suya zıplayıp kaçar. Tembel balık: "Kısmetimde ne varsa o olur" diyerek hiçbir önlem almaz ve balıkçıların ağına yakalanıp yem olur.
Ders: Hayatta karşılaştığımız krizler karşısında üç tavır takınabiliriz. En iyisi tedbiri önceden alıp krizden uzak durmaktır. Eğer geç kaldıysak zekamızı kullanıp pratik çözümler üretmeliyiz. Umursamazlık ve hareketsizlik ise kesin bir felaket getirir.
2. Binbir Gece Masalları: Balıkçı ile İfrit
Fakir bir balıkçı ağını denize atar ve sarı pirinçten yapılmış, üzeri Süleyman Mührü ile kapalı bir kavanoz çıkarır. Merak edip kapağını açtığında içinden devasa, korkunç bir ifrit (cin) çıkar. İfrit, yüzyıllarca kavanozda kilitli kaldığını ve kendisini kurtaran kişiyi öldürmeye yemin ettiğini söyler. Balıkçı yalvarır ama ifrit kararlıdır.
Balıkçı aklını kullanır ve der ki: "Senin gibi devasa bir ifritin bu kadar küçük bir kavanoza sığdığına asla inanmam. Görmeden de ölümü kabul etmiyorum." Gururlu ifrit kendini kanıtlamak için duman olup kavanoza tekrar girer. Balıkçı hemen kapağı kapatır ve mührü basar. İfriti tekrar denizin derinliklerine fırlatır.
Ders: Kaba kuvvet, kibir ve gurur; sakin, akılcı ve zeki bir plan karşısında her zaman yenilmeye mahkumdur. Zor durumlarda panik yapmak yerine soğukkanlılıkla düşünmek hayat kurtarır.
3. Şirazlı Sadi'den Gülsuyu ve Çamur
Şirazlı Sadi bir gün hamamda dostundan temizlenmek üzere bir parça kil (çamur) alır. Kil o kadar güzel kokmaktadır ki Sadi şaşırır: "Sen misk misin, amber misin? Senin bu güzel kokun beni benden aldı."
Çamur dile gelir ve şöyle der: "Ben sıradan, değersiz bir çamurdum. Lakin bir süre boyunca bir gül ağacının dibinde kaldım. Gülün yapraklarından süzülen sular üzerime damladı, onun güzel kokusu benim ruhuma işledi. İşte ben o gülün arkadaşlığı sayesinde böyle güzel kokmaya başladım. Yoksa ben yine aynı çamurum."
Ders: Birlikte vakit geçirdiğimiz, dostluk kurduğumuz insanlar karakterimizi doğrudan şekillendirir. Bilge ve ahlaklı insanlarla arkadaşlık etmek, bizi de güzelleştirir.
4. Yüzükteki Yazı: Bu da Geçer Yahu
Doğu'da bir padişah, ülkesinin tüm bilgelerini toplar ve der ki: "Bana öyle bir yüzük yapın ki, çok mutsuz ve çaresiz olduğumda ona bakıp teselli bulayım; çok mutlu ve zafer sarhoşu olduğumda ise beni uyardıp kendime getirsin." Bilgeler günlerce düşünür ve yüzüğün içine tek bir cümle yazarlar: "Bu da geçer yahu."
Ders: Hayatta hiçbir durum kalıcı değildir. Sıkıntılar da, büyük sevinçler ve başarılar da geçicidir. Bu bilinçle yaşamak, insana zorluklarda sabır, kolaylıklarda ise tevazu kazandırır.
5. Kelile ve Dimne: Demir Yiyen Fareler
Bir tüccar, uzun bir seyahate çıkarken arkadaşına tonlarca ağırlığındaki demir külçelerini emanet eder. Döndüğünde arkadaşı demirleri satmış ve yalan söylemiştir: "Dostum, senin demirleri mahzendeki fareler yedi." Tüccar durumu anlar ama ses çıkarmaz.
Ertesi gün arkadaşının küçük oğlunu kaçırıp saklar. Arkadaşı ağlayarak oğlunu ararken tüccar der ki: "Dün gökyüzünde bir kartalın senin oğlunu kapıp havaya uçtuğunu gördüm." Arkadaşı öfkeyle bağırır: "Hiç kartal koca çocuğu kaldırıp kaçırır mı?" Tüccar cevap verir: "Farelerin demir yiyip bitirdiği bir şehirde, kartalların da çocuk kaçırması gayet normaldir!" Arkadaşı hatasını anlayıp demirlerin parasını iade eder.
Ders: Yalan ve adaletsizlik üzerine kurulan ilişkiler, er geç kendi argümanlarıyla çöker. İnsanlara yaptıkları haksızlığı kendi mantıksız argümanlarıyla yüzlerine vurmak, adaleti sağlamanın zekice bir yoludur.